Neden Bazı İnsanların Bizi Bırakmasından Çok Korkuyoruz?

Bir insanın gitme ihtimali neden bazen ölüm kadar ağır hissettirir?

Bu korku gerçekten o kişiyle mi ilgilidir, yoksa çok daha eski bir hikâyeyle mi?

Terk edilme korkusu, aslında bir yetişkinin bir başka yetişkinden ayrılma kaygısı değildir çoğu zaman. Çok daha eskiye, bebeğin anneden ayrı bir varlık olduğunu henüz kabullenemediği o ilkel döneme aittir. Bebek için anne yoksa dünya yoktur. Anne giderse, bebek de kaybolur. Çünkü henüz "ben" ve "öteki" arasında net bir sınır yoktur; anne bebeğin psişik dünyasının bir parçasıdır, ayrı bir varlık değildir.

Bu yüzden anne kısa süreliğine gözden kaybolduğunda bile bebek bunu bir yok oluş olarak deneyimler. Zamanla, "anne gitti ama geri dönüyor" bilgisi yerleşir ve bebek bu ayrılığa tahammül etmeyi öğrenir. Ama bu öğrenme süreci her zaman pürüzsüz ilerlemez. Bazen bu güven yeterince kök salamaz.

Yetişkinlikte "beni bırakacak" diye çırpınan zihin, aslında bu ilkel çaresizliği tekrar sahneye koyar. Mantık devrede değildir artık; devrede olan, var olmanın ötekine bağlı olduğu o ilk döneme geri dönüştür. Partner biraz uzaklaştığında hissedilen panik, aslında "sen beni bırakırsan ben biterim" diyen o bebeksi çaresizliğin sesidir. Yetişkin zihin bunu bilmez, sadece hisseder — ve bu yüzden mantıklı hiçbir teselli işe yaramaz o anda.

Şüphe

Terk edilme korkusu taşıyan biri için ilişki hiçbir zaman "yeterince güvenli" değildir. Sevildiğine dair kanıt ne kadar çok olursa olsun, içeride bir şey hep tetikte kalır, hep bekler. Bu şüphe, dışarıdan bakıldığında mantıksız görünür; çünkü karşı taraf orada, ilgili, sevgi dolu olabilir. Ama şüphe, gerçekliğe değil, içsel bir senaryoya cevap verir. 

Bu garip bir biçimde, kişinin kendi eliyle beslediği bir şüphedir. Çünkü güvenmek, kontrolü bırakmak demektir. Kontrolü bırakmaksa, o ilk terk edilme anının tekrar yaşanma ihtimaline izin vermek demektir. Bu yüzden şüpheci zihin, aslında bir tür koruma mekanizması kurar: "Eğer hep hazırlıklı olursam, gerçekten terk edildiğimde bu kadar yıkılmam."

Ne var ki bu hazırlıklı olma hâli asla dinmez. Çünkü şüphe, kanıtla beslenmez; kendi kendini besler. Bir güvence bulunduğunda zihin yeni bir şüphe üretir. Bu, doyurulamayan bir açlığa benzer — çünkü aranan şey aslında dışarıda değil, içeride, hiç onarılmamış bir yerdedir.

Sevilmeyi Hak Etmeme Fantazisi

Peki bu korkunun temelinde ne yatar? Çoğu zaman, kişinin kendi değersizliğine dair sarsılmaz bir inancı. "Beni tanıdıkça uzaklaşacak" düşüncesi, aslında "gerçek beni gören biri beni sevemez" fantezisinin başka bir kılığıdır. Bu fantezi genellikle çok erken yaşta yerleşir: bir çocuk, sevilmek için "belli bir şekilde" olması gerektiğini öğrenmişse, kendi doğal hâlinin yeterli olmadığına dair bir inanç geliştirir.

Bu inanç yetişkinlikte kendini tuhaf bir biçimde ele verir: kişi sevildiğinde bile rahatlamaz, çünkü sevilen şeyin "gerçek ben" olmadığını düşünür. Sanki bir maske takmıştır ve maske düştüğünde karşı taraf kaçacaktır. Bu yüzden bazı insanlar, en yakın oldukları anlarda bile tuhaf bir gerilim hisseder — yakınlık arttıkça, "beni görecek ve gidecek" korkusu da artar.

Burada ilginç olan şudur: kişi terk edilmekten korkar, ama bir yandan da bunu bekler. Neredeyse ona ihtiyaç duyar. Çünkü tanıdık olan, güvenli olandan daha çekicidir zihne. Kaybetme, en azından bilinen bir acıdır. Güvenli, istikrarlı bir sevgi ise bazen o kadar yabancıdır ki, zihin ona nasıl tepki vereceğini bilemez — ve bilinmeyenin huzuru, bilinen acıdan daha tedirgin edicidir.

Herkes Terk Edecek Derken, Terk Eden Kendisi Olur

Bu korkunun trajik tarafı burada saklıdır: kişi, terk edilmemek için öyle çok çabalar ki, ilişkiyi kendi elleriyle boğar. Sürekli güvence ister, sürekli test eder, sürekli mesafeyi ölçer. Bir mesaja geç cevap gelmesi bile büyük bir soruşturmaya dönüşebilir: "Neden geç yazdın? Bir şey mi oldu? Beni sevmiyor musun artık?"

Karşı taraf bir süre sonra bu ağırlığın altında geri çekilir. Çünkü sürekli sınanmak, sürekli ispat etmek zorunda kalmak, en sabırlı insanı bile yorar. Ve kaygılı zihin, karşı tarafın bu doğal yorgunluğunu bir kanıt olarak okur: "İşte gördün mü, haklıymışım, gidiyor." Oysa gerçekleşen terk edilme değil, kendi kendini gerçekleştiren bir kehanettir — korku, kendi doğrulanma sebebini kendi yaratmıştır.

Bazen bu döngü tam tersi bir yöne de gider: kişi, terk edilme acısını yaşamamak için önce kendisi uzaklaşır. Karşı taraf hâlâ oradayken bile duygusal olarak çekilir, "zaten bitecekti" diyerek ilişkiyi baştan gömer. Bu da bir tür kontrol biçimidir — acıyı beklemek yerine, acıyı kendi eliyle şimdi yaşamayı tercih etmek.

Bilinç Dışında Ne Konuşulur?

Terk edilme korkusu, aslında bir mesajı taşır: "Beni orada, o ilk kayıpta biri tutmadı." Bugünkü partnere yöneltilen panik, çoğu zaman o zamanki çaresizliğin bugüne taşınmış hâlidir. Kişi bilinçli olarak bunun farkında değildir; sadece "şu an güvende değilim" diye hisseder. Ama o "şu an", aslında çoktan geçmiş bir zamandır.

Bunu görebilmek, korkuyu yok etmez ama onu yerinden eder. Kişi artık şunu sorabilir: Bu korku şimdiki ilişkiyle mi ilgili, yoksa ben hâlâ o terk edilmiş çocuğu mu taşıyorum? Bu soruyu sorabilmek bile başlı başına bir dönüşümdür, çünkü kişi ilk kez korkusunun öznesi değil, gözlemcisi olur.